Қазақстандағы көміртек бейтараптылығына жету үшін жасыл технологияларды цифрландырудың экономикалық әлеуеті
DOI:
10.26577/be156220265Аңдатпа
Зерттеу мәселесі Қазақстан Республикасының климаттық және цифрлық күн тәртібінің тоғысында жатыр. Қазақстан бір мезгілде әлемдегі парниктік газдардың ең ірі жиырма эмитентінің қатарына кіретін және 2060 жылға қарай көміртектік бейтараптыққа қол жеткізуді мақсат етіп отырған ел болып табылады. Жұмыстың мақсаты – Қазақстанның энергетика секторындағы цифрлық және «жасыл» технологияларды үйлесімді дамыту нәтижесінде туындайтын синергиялық экономикалық әсерді сандық тұрғыдан бағалау. Ғылыми маңыздылығы «қос өтпелі кезең» (twin transition) тұжырымдамасын көмір үстемдігі бар ресурсқа тәуелді экономикалар класына таратуда; практикалық маңыздылығы — декарбонизация бойынша ұлттық бағдарламалар үшін операциялық базаны қалыптастыруда. Әдіснама E = Σ Bᵢ · Rᵢ · kᵢ · Pᵢ нақты формуласымен бес әсер ету бағыты бойынша декомпозицияны, үш сценарлы модельдеуді (инерциялық, мақсатты, серпінді сценарийлер) және Германия, Қытай, Дания, АҚШ тәжірибесіне салыстырмалы талдауды біріктіреді. Негізгі нәтижелер: мақсатты сценарий шеңберінде 2030 жылға қарай жылдық тікелей әсер 615–835 млн АҚШ долларын, мультипликаторларды ескергендегі жиынтық әсер — 3,2–4,1 млрд долл. (ЖІӨ-нің 1,0–1,3%) құрайды; ЕО-ға экспортқа CBAM-ның ықтимал жүктемесі MRV-ні цифрландыру есебінен 32–38%-ға азаяды. Зерттеудің құндылығы — Қазақстанның институционалдық ортасы үшін негізделген жүзеге асыру коэффициенттерімен әдіснаманы әзірлеуде, сондай-ақ өлшенетін индикаторлары бар он екі саяси шарадан тұратын матрицаны құруда. Нәтижелердің практикалық маңызы — Энергетика министрлігі мен AIFC бағдарламаларында тікелей қолдану және тәсілді ТМД мен ШЫҰ-ның ұқсас ресурсқа тәуелді экономикаларына тарату мүмкіндігі.
Түйін сөздер: цифрландыру, жасыл технологиялар, көміртек бейтараптылығы, қос өтпелі кезең, Қазақстан.
