Макроэкономикалық белгісіздік жағдайында үй шаруашылықтарының тұтынушылық стратегияларының трансформациясы
DOI:
https://doi.org/10.26577/be155120264Аннотация
Мақалада Қазақстан Республикасындағы үй шаруашылықтарының тұтынушылық мінез-құлқының ұзақ мерзімді макроэкономикалық тұрақсыздық жағдайында трансформациясы кешенді түрде талданады. Зерттеудің мақсаты – номиналды табыстардың өсуі мен инфляциялық күйзелістер аясында тұтыну құрылымындағы өзгерістердің негізгі экономикалық детерминанттарын айқындау және азық-түлікке жұмсалатын шығындар үлесінің артуы нақты табыс шектеулерімен қаншалықты байланысты екенін эмпирикалық тұрғыдан бағалау. Зерттеу перманентті табыс тұжырымдамасы мен сақтық мінез-құлық моделіне сүйене отырып, тұтынушылық шешімдерді белгісіздік жағдайындағы бейімделу механизмі ретінде қарастырады. Эмпирикалық база ретінде регрессиялық модельге 2001–2024 жылдар аралығындағы жылдық уақыттық қатарлар деректері пайдаланылды. Талдау сипаттамалық статистика, корреляциялық бағалау және сызықтық OLS регрессиялық модель арқылы жүргізілді. Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің 2020-2024 жж. инфляциялық күтулер жөніндегі сауалнама деректері мінез-құлықтық факторларды есепке алу үшін енгізілді. Нәтижелер азық-түлік шығындарының үлесі нақты табыстар динамикасымен және табыс осалдығымен статистикалық тұрғыдан мәнді байланыста екенін көрсетті. Инфляция көрсеткіші табыс айнымалылары бақылауға алынған жағдайда дербес әсер етпейді. Зерттеу тұтыну құрылымындағы өзгерістердің талғам эволюциясынан емес, ұзаққа созылған экономикалық тұрақсыздық жағдайындағы құрылымдық және мәжбүрлі бейімделуден туындайтынын дәлелдейді және бұл үрдістерді әлеуметтік саясат тұрғысынан бағалау қажеттігін негіздейді.
Түйін сөздер: үй шаруашылықтарының тұтынушылық мінез-құлқы, азық-түлік шығындары, нақты табыстар динамикасы, инфляциялық күтулер, макроэкономикалық белгісіздік.
