Қазақстандағы ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының тұрақты даму тетіктері: цифрландыру мен инвестициялардың әсері
DOI:
https://doi.org/10.26577/be202515449Аннотация
Ауыл шаруашылығының цифрлық трансформациясы көптеген елдерде, соның ішінде Қазақстанда өнімділікті, тұрақтылықты және бәсекеге қабілеттілікті арттырудың негізгі факторына айналды. Сонымен қатар, цифрландыру мен инвестициялардың ауыл шаруашылығы өндірісіне жиынтық әсері ұлттық деңгейде әлі де жеткілікті түрде зерттелмеген.
Бұл зерттеу цифрландыру мен инвестициялардың Қазақстандағы ауыл шаруашылығының жалпы өніміне әсерін бағалауға және ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының тұрақты дамуын қолдайтын негізгі тетіктерді анықтауға бағытталған.
Талдау Қазақстан Республикасы Ұлттық Статистика Бюросының 2014-2024 жылдарға арналған ресми статистикалық мәліметтеріне негізделген. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі тәуелді айнымалы ретінде пайдаланылады, ал негізгі капиталға инвестициялар, интернеттің енуі, цифрлық сауаттылық және агро-цифрландыру деңгейі түсіндірме айнымалылар ретінде пайдаланылады. Корреляциялық талдау және айнымалылар арасындағы қатынастарды зерттеу үшін HAC (Newey–West) стандартты қателіктері бар көп айнымалы сызықтық регрессия модельдері қолданылады.
Эмпирикалық нәтижелер инвестициялардың ауыл шаруашылығы өнімінің ең маңызды детерминанты болып табылатынын көрсетеді: инвестициялардың 10%–ға артуы ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің шамамен 2,8-3,0% - ға өсуіне әкеледі. Цифрландыру көрсеткіштері, соның ішінде интернетке ену және цифрлық сауаттылық өнімділікке де оң әсер етеді; дегенмен, олардың әсері инфрақұрылымдық шектеулерге және ауылдық жерлерде цифрлық дағдылардың жеткіліксіздігіне байланысты статистикалық тұрғыдан қалыпты болып қала береді.
Қорытындылар Қазақстанның ауыл шаруашылығы секторындағы цифрлық және инвестициялық факторларды кешенді бағалауды қамтамасыз ете отырып, эмпирикалық әдебиеттерге үлес қосады және цифрлық инфрақұрылымды жақсартуға, инвестициялардың тиімділігін арттыруға және дәлелді ауыл шаруашылығы саясатын әзірлеуді қолдауға практикалық әсер етеді.
Түйін сөздер: ауыл шаруашылығы, цифрландыру, инвестициялар, тұрақты даму, экономика.
