Қазақстанның шағын және орта кәсіпорындарының инновациялық белсенділігі: WBES деректері бойынша 2019 және 2024 жылдарды салыстыру
DOI:
https://doi.org/10.26577/be201102426Аңдатпа
2023 жылы Қазақстанда шағын және орта кәсіпорында (ШОК) 4,3 млн адам жұмыспен қамтылған, бұл барлық жұмыспен қамтылғандардың жартысындай санын құрайды. Қазақстан экономикасы үшін ШОК-тардың инновациялық белсенділігі қалай өзгергенін, олар қандай кедергілерге тап болатынын және қандай ресурстарға ие екенін түсіну маңызды. Қазақстан бойынша қарастырылған жұмыстарда ШОК үшін Дүниежүзілік банктің кәсіпорындарды зерттеуінің (WBES) екі толқынын салмақтарды қолдану арқылы салыстырмалар жоқ. Біздің мақаламыз осы бағыттағы зерттеулерді толықтырады. Мақаланың мақсаты қазақстандық ШОК-тың инновациялық белсенділігі, кедергілері және ресурстары көрсеткіштерін WBES-тің 2019 және 2024 жылдардағы екі толқыны бойынша салыстыру және соның негізінде әрі қарай тексеруге арналған болжамдарды тұжырымдау. Зерттеу ШОК-тағы инновациялар детерминанттары туралы әдебиетке шолуға және Қазақстан бойынша WBES деректеріне сүйенеді; талдау WBES-тің салалық және институционалдық қамту шегінде (ресми тіркелген, ауыл шаруашылығына жатпайтын жеке кәсіпорындар) қызметкерлер саны 5-тен 99-ға дейінгі кәсіпорындар іріктемесі бойынша зерттеу салмақтарын қолдана отырып жүргізілді; нәтижелер Қазақстанның барлық ШОК секторына таратылмайды. Бағалаулар сипаттамалық сипатта жүргізілді: кәсіпорындардың салмақталған үлестері себеп-салдарлық байланыстарды бағаламай салыстырылады. Жаңа немесе жетілдірілген өнім енгізген ШОК үлесі 2019 жылғы 17,9%-дан 2024 жылы 5,5%-ға дейін төмендегені, ал процестік инновациялары бар ШОК үлесі аз өзгергені (9,7%-дан 8,2%-ға дейін) көрсетілді. Сол кезеңде қаржыландыруға қолжетімділікті елеулі немесе өте елеулі кедергі деп атайтын ШОК үлесі 12,2%-дан 25,5%-ға дейін өсті. Қолданылған әдебиет пен салыстырмалар негізінде ШОК-тың инновациялық белсенділігін қаржыландыруға қолжетімділікпен, бейресми бәсекелестікпен және персоналды оқытумен байланыстыратын үш болжам тұжырымдалды; оларды тексеру үшін екі толқынның микродеректеріне, соның ішінде қайта сұралған кәсіпорындарға негізделген модельдер қажет. Осындай тексеруден кейін бұл болжамдарды енгізілетін инновациялардың түрін ескере отырып, ШОК-ты қолдау шараларын бағалауда пайдалануға болады.
Түйін сөздер: шағын және орта кәсіпорындар, инновациялық белсенділік, Қазақстан, Дүниежүзілік банктің кәсіпорындарды зерттеуі, қаржыландыруға қолжетімділік, бейресми бәсекелестік, персоналды оқыту.









