Қазақстандағы басқару есебінің цифрлық трансформациясы: ұйымдық қабілеттердің контекстке тәуелді моделі

Авторлар

  • Ф. Қ. Ердәулетова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-6595-7602
  • С. Цзэн Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0001-4203-8985

DOI:

https://doi.org/10.26577/be201104426

Аңдатпа

Қазақстан басқарушылық есеп саласындағы зерттеулер үшін маңызды эмпирикалық контекст ретінде қарастырылады. Соңғы жылдары мемлекеттік цифрландыру ұлттық деңгейде белсенді жүзеге асырылып жатқанымен, кәсіпорындар деңгейінде цифрлық жүйелерді игеру біркелкі емес. Осы жағдай формалды енгізу мен есептік ақпаратты нақты пайдалану арасындағы елеулі алшақтықтың қалыптасуына әкеледі, және бұл алшақтықты эмпирикалық деректер арқылы байқауға болады. Атап айтқанда, мемлекеттік саясатты іске асыру бойынша ресми есептер, кәсіпорындардың цифрлық дайындық деңгейін бағалау зерттеулері және фирмалардағы есеп жүргізу тәжірибелері талданды. Жүргізілген екінші реттік деректерге негізделген сапалық талдау бірнеше қайталанатын үрдістерді анықтауға мүмкіндік берді. Біріншіден, цифрлық құралдарды енгізу қарқыны ұйымдық мүмкіндіктердің дамуынан озып кетеді. Екіншіден, есептіліктің тиімділігін арттырудан алынатын нәтижелер басқарушылық шешімдер қабылдауда толық пайдаланылмайды. Үшіншіден, институционалдық айырмашылықтар ұйымдарда әртүрлі енгізу траекторияларының қалыптасуына әсер етеді. Осы байқаулар негізінде мынадай қорытынды жасауға болады: қолданыстағы тәсілдер цифрлық құралдарды енгізуден тікелей ұйымдық нәтижелерге өтуді болжайды, алайда бұл арада маңызды болатын аралық механизм жеткілікті деңгейде қарастырылмайды. Осыған байланысты зерттеуде ұйымдық қабілеттердің контекстке байланысты жүйесі ұсынылады. Бұл жүйе екі кезеңнен тұрады. Алдымен цифрлық құралдар деректермен жұмыс істеуге қатысты мүмкіндіктерді қалыптастырады. Кейін осы мүмкіндіктер ұйым ішіндегі ақпаратты өңдеу қабілеті арқылы басқарушылық шешімдерге айналады. Сонымен қатар, технологиялық дайындық, адами капитал және институционалдық орта сияқты факторлар бұл үдерістің тиімділігіне тікелей әсер етеді. Осы негізде алты зерттеу болжамы ұсынылады, сондай-ақ практиктер мен саясаткерлер үшін цифрлық есеп инвестицияларын бағалауға арналған модель конструктілерін операцияландыру жөніндегі ұсыныстар беріледі - тек енгізу фактісіне ғана сүйенбей, нақты пайдалануды және оның басқарушылық әсерін ескере отырып. Ұйымдарға озық талдамалық құралдарды енгізбес бұрын ақпараттық жүйелерді интеграциялауға және деректерді басқаруды жетілдіруге басымдық беру ұсынылады.

Түйін сөздер: цифрлық басқарушылық есеп, ұйымдастырушылық қабілеттер моделі, екінші реттік деректерді талдау, ақпаратты өңдеу қабілеті, Қазақстан

Автор өмірбаяндары

  • Ф. Қ. Ердәулетова, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

    экономика ғылымдарының кандидаты, MBA, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің қаржы және есеп кафедрасының ассоциацияланған профессор-зерттеушісі (Алматы қ., Қазақстан, электронды пошта: farida.yerdavletova@kaznu.kz).

  • С. Цзэн, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

    PhD студент, Экономика және бизнес жоғары мектебі, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (Алматы қ., Қазақстан, e-mail: zengxuezhi04@gmail.com).

Жарияланды

2026-11-19