Аутсорсинг және мемлекеттік басқарудың тиімділігі: Қазақстанның әлеуметтік қорғау саласының мысалында
DOI:
https://doi.org/10.26577/be157320266Аңдатпа
Қазақстандағы мемлекеттік басқаруды жаңғырту әкімшілік аппаратты ұлғайтпай, мемлекеттік функциялардың тиімділігін арттыруға қабілетті ұйымдастырушылық тетіктерді іздестіруді өзектендірді. Мақалада осындай тетік ретінде аутсорсинг мемлекеттік бюджеттің ең ірі шығыс бабы болып табылатын әлеуметтік қорғау саласының мысалында қарастырылады. Зерттеудің мақсаты - қамтамасыз етуші және қызмет көрсету функцияларын мемлекеттік емес өнім берушілерге беру мемлекеттік басқару тиімділігін арттыратын жағдайларды негіздеу және мемлекеттік функцияларды аутсорсинг негізінде жетілдірудің концептуалдық моделін әзірлеу. Зерттеуде 2020-2024 жылдардағы ресми деректердің статистикалық трендтік талдауы, төрт халықаралық модельдің (Ұлыбритания, Дания, АҚШ, Оңтүстік Корея) критерийлік салыстырмалы талдауы және қызмет көрсету тәсілдерін сараптамалық бағалау үйлестірілді. Сараптамалық сауалнамаға орталық және жергілікті атқарушы органдардың, мемлекеттік емес өнім берушілердің және академиялық ортаның он екі маманы қатысып, қызметтерді өз күшімен және аутсорсинг арқылы көрсету тәсілдерін алты критерий бойынша бес балдық шкаламен бағалады; критерийлердің салмақтары ранжирлеу әдісімен анықталды, бағалар өлшенген интегралдық тиімділік индексіне жинақталды, ал сарапшылар пікірлерінің келісімділігі Кендаллдың конкордация коэффициентімен тексерілді (W = 0,61-0,67; p < 0,001). Нәтижелер арнаулы әлеуметтік қызметтерді көрсетудегі мемлекеттік емес сегменттің тұрақты кеңеюін және мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс арқылы бөлінетін қаржыландырудың орташадан жоғары өсуін көрсетті; сонымен қатар келісімшарттық менеджмент пен сапа мониторингіндегі осал тұстар сақталып отыр. Аутсорсинг шығын тиімділігі мен қамту бойынша өз күшімен көрсетуден басым, алайда бақылау мүмкіндігі, өнім берушілер нарығының жетілуі және әлеуметтік тәуекелдерді басқару бойынша төмен, бұл оның артықшылықтарының әмбебап емес, іріктемелі сипатын растайды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы институционалдық ортаны, келісімшарт жасасудың ұйымдастырушылық-экономикалық тетігін және тиімділік нәтижелерін кері байланыс контуры арқылы байланыстыратын үш деңгейлі концептуалдық модельде көрініс тапты.
Түйін сөздер: аутсорсинг, мемлекеттік басқару, тиімділік, әлеуметтік қорғау, мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс, квазинарық, Қазақстан.
