Қазақстанның банк секторындағы қаржылық тұрақтылық детерминанттары: иерархиялық регрессия негізіндегі тәсіл
DOI:
10.26577/be156220268Аңдатпа
Банк секторының қаржылық тұрақтылығы, әсіресе кредиттік тәуекелдердің өсуі жағдайында макроэкономикалық тұрақтылықтың негізгі шарты болып табылады. Зерттеудің мақсаты — өтімді активтердің (FSLT), пайыздық кірістер құрылымының (FSEIM) және активтер рентабельділігінің (FSERA) жұмыс істемейтін кредиттер деңгейіне (FSANL) әсерін сандық тұрғыдан бағалау. Жұмыстың ғылыми жаңалығы Қазақстан банктерінің тұрақтылығын бағалау үшін иерархиялық регрессиялық талдауды қолдануда болып табылады, бұл қарапайым корреляциялық талдау кезінде айқын көрінбеген кірістер құрылымының жасырын маңыздылығын анықтауға мүмкіндік берді.
Зерттеу әдіснамасы 65 бақылау деректеріне негізделген. Шапиро–Уилк критерийі бойынша үлестірімдердің қалыптылығын тексеру барлық айнымалылардың қалыпты заңнан статистикалық маңызды ауытқуын растады (p <0.05), бұл иерархиялық модельдеуді (M0–M3 модельдері) қолдануды негіздеді.
Негізгі нәтижелер қорытынды M3 моделі FSANL көрсеткіші вариациясының 62.7%-ын түсіндіретінін көрсетті. Ең күшті байланыс өтімділікте (r = -0.468) байқалған жұптық корреляция нәтижелеріне қайшы, кешенді көпфакторлы модельде тұрақтылықтың басым предикторы пайыздық кірістер құрылымы (β = -0.781) болды, одан кейін өтімділік (β = -0.761) және рентабельділік (β = -0.560) тұр. Коэффициенттердің теріс таңбасы банктердің ішкі қаржылық базасының нығаюы кредиттік тәуекелдердің төмендеуіне әкелетінін растайды. Валюталық позиция (FSSNO) және кеңейтілген өтімділік (FSLS) көрсеткіштері осы модель үшін статистикалық тұрғыдан артық деп танылды.
Практикалық маңыздылығы реттеушілердің жүйелік тәуекелдерді мониторингілеу және қадағалау тәжірибесін жетілдіру үшін M3 моделін пайдалану мүмкіндігімен айқындалады. Зерттеудің құндылығы Қазақстанның банк жүйесі үшін пайыздық кірістер ағынының тұрақтылығы қысқа мерзімді кезеңдегі өтімді активтер көлеміне қарағанда тұрақтылықтың неғұрлым маңызды факторы болып табылатынын эмпирикалық дәлелдеуінде.
Түйін сөздер: екінші деңгейлі банктер, қаржылық тұрақтылық, регрессиялық модельдеу, Қазақстанның банк секторы, банктік бақылау, өтімділік, кірістер құрылымы, жұмыс істемейтін кредиттер (NPL).
