Мемлекеттік шығыстар мен инфляцияның экономикалық өсуге әсері: Нигериядағы құрылымдық үзілістерді талдаумен ARDL тәсілі
DOI:
10.26577/be156220264Аңдатпа
Бұл зерттеу 2000–2024 жылдар аралығындағы Нигерияның экономикалық өсіміне мемлекеттік шығындар мен инфляцияның әсерін құрылымдық үзілістерді ескеретін авторегрессиялық үлестірілген лаг (ARDL) моделі арқылы талдайды. Жылдық уақыттық қатарлар деректері негізінде мемлекеттік шығындар, инфляция және экономикалық өсім арасындағы қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді байланыстар зерттелді.
Нәтижелер мемлекеттік шығындардың экономикалық өсімге теріс, бірақ статистикалық тұрғыдан маңызды емес әсер ететінін көрсетті. Бұл мемлекеттік шығындардың экономикалық өсімді айтарлықтай ынталандырмағанын білдіреді. Инфляция әлсіз оң корреляция көрсетіп, оның экономикалық өсімге тікелей әсері шамалы екенін байқатады.
Модельдің түсіндіру қабілеті жоғары, мұны детерминация коэффициентінің (R²) 0,782 (ұзақ мерзімде) және 0,679 (қысқа мерзімде) мәндері дәлелдейді. Маңызды F-статистика мәндері айнымалылардың экономикалық өсімге бірлескен ықпалын растайды.
Экономикалық өсімге елеулі теріс әсер еткен құрылымдық үзіліс анықталды, бұл ірі экономикалық оқиғалардың немесе саясаттағы өзгерістердің жағымсыз әсерін көрсетеді. Құрылымдық үзіліс пен түсіндірмелі айнымалылар арасындағы ұзақ мерзімді өзара әсерлер шамалы болғанымен, қысқа мерзімді нәтижелер инфляцияның экономикалық өсімге оң және статистикалық маңызды ықпал ететінін көрсетті.
Қателерді түзету коэффициенті маңызды және теріс мәнге ие, бұл ұзақ мерзімді тұрақты тепе-теңдіктің бар екенін білдіреді. Әр кезең сайын қысқа мерзімді тепе-теңсіздіктің 68,54%-ы түзетіледі.
Зерттеу нәтижелері тиімді шығындарды басқару, саясатты сапалы іске асыру және макроэкономикалық тұрақтылықсыз тек фискалдық саясаттың өзі ұзақ мерзімді экономикалық өсімді қамтамасыз ете алмайтынын көрсетеді. Сондықтан мемлекеттік шығындарды өнімді секторларға тиімді бөлу, бюджеттік бақылауды күшейту, саясаттарды үйлестіруді жақсарту және экономикалық жоспарлау мен саясат қалыптастыру барысында құрылымдық үзілістерді ескеру ұсынылады.
Түйін сөздер: Фискалдық саясат, мемлекеттік шығындар, инфляция, экономикалық өсім, құрылымдық үзіліс, ARDL моделі, Нигерия.
