Шаруашылық жүргізуші субъектідегі дебиторлық қарыз түсінігін зерттеу. Исследование понятия дебиторской задолженности хозяйствующего субъекта.

  • M. K. Kalibayev Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті

Аннотация

Мақалада дебиторлық қарыздар туралы ұғымдарды жүйелеп түсіндіру қарастырылған және талдау жүргізілген. Жалпы дебиторлық қарыз ұғымын толықтыратын және дәлелдейтін автордың көзқарасы тұрғысынан анықтама ұсынылған. Нарықтық экономика жағдайында Қазақстан экономикасының ең негізгі мәселелерінің бірі – ұйымдар деңгейіндегі айналым қаражаттарын тиімді басқаруды қамтамасыз ету. Шаруашылық жүргізуші субъектіде дебиторлық қарыздарды басқарудың тиімді жүйесін жасау үшін «дебиторлық қарыз» ұғымын анықтап алу қарастырылған. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің 268-бабына сәйкес міндеттеме ұғымына мынадай анықтама берілген «Міндеттемеге сәйкес бір адам (борышқор) басқа адамның (несие берушінің) пайдасына мүлік беру, жұмыс орындау, ақша төлеу және т.б. сияқты белгілі бір әрекеттер жасауға, не белгілі бір әрекет жасаудан тартынуға міндетті, ал несие беруші борышқордан өз міндеттерін орындауын талап етуге құқылы. Несие беруші борышқордан атқарылғанды қабылдауға міндетті. Сондай-ақ, мақалада дебиторлық қарыз ұғымының мәнін толық терең түсіну үшін мыналарды білу қажет екендігі көрсетілген: дебиторлық қарыздардың пайда болу негіздерінің тізбесін анықтау; ықтимал дебиторлардың тізбесін белгілеу. Нәтижесінде, дебиторлық қарыз ұғымы анықталып, оған авторлық анықтама берілген, яғни дебиторлық қарыз дегеніміз – заңды және жеке тұлғалардың, сондай-ақ басқа да контрагенттердің шаруашылық жүргізуші субъекті алдындағы міндеттемелері






В данной статье проведен анализ и рассмотрены вопросы понятия дебиторской задолженности и ее классификация. В общем, предложен авторский подход, дополняющий и уточняющий определение понятия дебиторской задолженности. В условиях рынка в экономике Казахстана одной из основных проблем стало обеспечение эффективного управления оборотными средствами на уровне хозяйствующих субъектов. Для разработки эффективной системы управления дебиторской задолженностью на хозяйствующем субъекте важно определиться с понятием дебиторской задолженности. Определение обязательства дано в статье 268 Гражданского Кодекса Республики Казахстан, в соответствии с которой «в силу обязательства одно лицо (должник) обязано совершить в пользу другого лица (кредитора) определенное действие, как то: передать имущество, выполнить работу, уплатить деньги и т. п., либо воздержаться от определенного действия, а кредитор имеет право требовать от должника исполнения его обязанности». В статье делается вывод, что для наиболее полного понимания сущности понятия «дебиторская задолженность» необходимо: 1) определить перечень оснований возникновения дебиторской задолженности; 2) установить перечень возможных дебиторов. В заключении было определено, что дебиторская задолженность – это обязательства юридических, физических лиц и других контрагентов перед данным хозяйствующим субъектом.

Литература

1 Дюсембаев К.Ш. Анализ финансовой отчетности: учебник. Алматы: Экономика, 2009. – 61 с.

2 Бланк И.А. Управление активами: учебное пособие. – Киев: Ника-Центр, Эльга, 2002. – 220 с.

3 Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент. – М.: Финансы и статистика, 2003. – 524-526 с.

4 Нурсеитов Э.О. Бухгалтерский учет в организациях / учебное пособие. - Изд. 4-е. перераб. – Алматы, ТОО «Издательство LEM», 2011. – 126 с.

5 Назарова В.Л. Бухгалтерский учет: учебное пособие / под ред. С.С. Сатубалдина. – Алматы: Алматыкітап баспасы,2011. – 168 с.

6 Астахов В.П. Бухгалтерский (финансовый) учет. – М.: МарТ, 2004. – 360 с.

7 Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі, 16 – тарау, 3 – бөлім, 1 – бөлімше, 268 – бап.

8 Лебедев К. Понятие, правовой режим и механизм реализации дебиторской задолженности // Хозяйство и право. – 1999.– 38–43 с.

9 Безруких П.С. Бухгалтерский учет – 4-е изд. – М.: Бухгалтерский учет, 1999. – 414 с.

10 Пятов М.Л. Управление обязательствами организации. – М.: Финансы и статистика, 2004. – 256 с.

11 Ивашкевич В.Б., Семенова И.М. Учет и анализ дебиторской и кредиторской задолженности. – М.: Бухгалтерский учет,2003. – 192с.

12 Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэлл Д. Принципы бухгалтерского учета: пер. с англ. /под ред. Я.В. Соколова. – 2-е изд.,стереотип. – М.: Финансы и статистика, 1999. – 137 с.

13 Дудин А. Дебиторская задолженность. Методы возврата, которые работают. – СПб.: Питер, 2012. – 13 с.

14 Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет: учебное пособие. – 6-е изд., перераб. и доп. – М.: ИНФРА-М, 2011. – 533 с.

15 Гетьман В.Г. Финансовый учет: учебное пособие. – 4-е изд., перераб. и доп. – М.: Финансы и статистика, 2011. – 87 с.

16 Рогуленко Т.М. Бухгалтерский финансовый учет: учебник. – М.: КНОРУС, 2011. – 121 с.

17 Петров А.М. Теория, методология и практика бухгалтерского учета и контроля расчетов в корпоративных системах сферы услуг. – М.: Вузовский учебник: ИНФРА-М, 2014. – 33 с.

18 Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии: изд 3, доп. и перераб. –Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002. – 343 с.

19 Константинова Е.П. Международные стандарты финансовой отчетности: учебное пособие. – М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К», 2011. – 152 с.

20 Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп – I. – Қарағанды: «Қарағанды полиграфиясы» АҚ, 2009. – 568 б.
Как цитировать
KALIBAYEV, M. K.. Шаруашылық жүргізуші субъектідегі дебиторлық қарыз түсінігін зерттеу. Исследование понятия дебиторской задолженности хозяйствующего субъекта.. Вестник КазНУ. Серия Экономическая, [S.l.], v. 106, n. 6, p. 138-145, apr. 2015. ISSN 2617-7161. Доступно на: <https://be.kaznu.kz/index.php/math/article/view/503>. Дата доступа: 13 apr. 2021

Ключевые слова

дебиторлық қарыз; контрагенттер; міндеттемелер; шаруашылық жүргізуші субъект; авторлық көзқарас; дебиторская задолженность; контрагенты; обязательства; хозяйствующий субъект; авторский подход;