Бағалы қағаздарға инвестиция жасау жөніндегі шешім: қаржылық сауаттылықтың құрамандары (ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы, 2023)
Аңдатпа. Соңғы уақытта жеке тұлғалар депозиттер мен жылжымайтын мүлікке салымдардың балама нұсқасы ретінде бағалы қағаздарға инвестицияларға көбірек қызығушылық танытуда. Жеке инвесторлар өз жинақтарын сақтап қана қоймай, оларды көбейтуге де ниет білдірді. Мұндай тілектің серпіні covid-19 пандемиясынан туындаған дағдарыс болды, нәтижесінде көптеген компаниялар өз қызметін тоқтата тұруға немесе өз қызметкерлерінің қашықтан жұмыс режиміне ауысуға немесе жалақыны қысқартуға мәжбүр болды. Жеке инвесторлардың әртүрлі қаржы құралдарына қосатын үлесінің артуына қарамастан, олардың мүдделерін қорғау мәселесі өткір тұр. Алайда, қорғаудың бағыты "қаржылық сауаттылық"ұғымынан басталады. Бұл елдің тұрақты даму тізбегінің құрамдас бөліктерінің бірі болып табылатын қаржылық сауаттылық. Осыған байланысты мақаланың мақсаты біліктілігі жоқ инвестордың қаржылық сауаттылығының бағалы қағаздарды сатып алу туралы шешім қабылдауға әсерін бағалау болып табылады. Бұл мәселе ғылыми Қазақ әдебиетінде жеткілікті зерттелмеген. Зерттеу тақырыбын неғұрлым толық ашу үшін қор нарығы туралы хабардарлық және жеке тұлғаның білім деңгейі сияқты факторлар детерминанттар шеңберіне енеді. Мақаланың практикалық маңыздылығы қарастырылып отырған мәселенің дәлелдер базасын қалыптастырудың ғылыми тәсілінде жатыр. Зерттеу аясында нөлдік және балама гипотезалар ұсынылды. Көрсетілген детерминанттар арасындағы қатынасты тексеру көп факторлы регрессиялық талдау арқылы жүргізілді. Қор нарығының өнімдерін сатып алуға бағытталған кірістердің үлесіне қатысты респонденттердің мәселелеріне қатысты тиісті есеп айырысуларды жүргізу үшін бір факторлы дисперсиялық талдау пайдаланылды. Жүргізілген социологиялық зерттеу нәтижелері бойынша қосымша бір факторлы регрессиялық талдау қолданылды. Әдіснамалық тәсілдердегі алуан түрлілік алға қойылған гипотезалардың дәлелдер базасына кеңірек жақындауға мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижесі қор нарығы туралы хабардар болу, қаржылық сауаттылық және білім беру көрсеткіші сияқты факторлардың бағалы қағаздарға инвестициялау деңгейіне әсерін көрсетті. Жұмыс қорытындыларының практикалық маңызы қор нарығы көбінесе біліктілігі жоқ инвесторлар ретінде жіктелетін жеке инвесторлардың мүдделерін қорғау жөніндегі саясатты қалыптастырудағы келесі қадамдарда акцентті дұрыс таңдауға және күшейтуге мүмкіндік береді.